(Συγνώμη για κάποια τυπογραφικά λάθη που πιθανώς να υπάρχουν· είναι μεγάλο κείμενο και δεν έχω άπειρο χρόνο για διόρθωση.)

Εξαρχής τα κοινωνικά δίκτυα (social media) δεν μου δημιουργούσαν καλή αίσθηση, και συνήθως εμπιστεύομαι το ένστικτό μου γιατί σπάνια κάνει λάθος. Ωστόσο, ας μην είμαστε προκατειλημμένοι, λέω πάντα. Ας κάνουμε, λοιπόν, έναν απολογισμό των social media μέχρι στιγμής.

Κατά πρώτον, δηλώνω πως ποτέ δεν ήμουν από εκείνους που ασχολούνται πολύ με τα social media, αλλά έχω ασχοληθεί αρκετά με κάποια από αυτά και, σε τελική ανάλυση, όσα έχω δει δεν μπορώ να πω ότι μου αρέσουν και τόσο. Το Facebook από καιρό το εγκατέλειψα γιατί άρχισε να μου ζητά ταυτότητα. Υποθέτω πως κάποιοι φρενοβλαβείς είχαν δει κάτι εικόνες που έβαζα στο Facebook οι οποίες προέρχονταν κατευθείαν από feed του Tumblr και οι οποίες ενόχλησαν τα ευαίσθητα ματάκια τους, οπότε διαμαρτυρήθηκαν μια, δυο, τρεις φορές γι’αυτές, και τελικά το Facebook άρχισε να μου ζητά ταυτότητα. Του έδειξα ένα κωλοδάχτυλο, αντί για ταυτότητα, και έφυγα. Γιατί, πραγματικά, δεν έχει καμία δουλειά να ζητά την ταυτότητά σου παρά μόνο για κάποιο νομικό θέμα.

Επομένως, δεν μπορώ να πω ότι προσωπικά έχω ασχοληθεί πολύ με το Facebook, αλλά ξέρω τι γίνεται από τρίτους και από αυτά που παρατηρώ.

Όμως εδώ δεν θα μιλήσω ούτε με γενικολογίες ούτε με γενικές παρατηρήσεις ούτε με αυτά που έχω ακούσει ή διαβάσει από άλλους. Θα πω απλά για τη δική μου εμπειρία όλα αυτά τα χρόνια με τα κοινωνικά δίκτυα, και κυρίως με το Tumblr και το Twitter, γιατί κυρίως αυτά χρησιμοποιώ και τα θεωρώ κι από τα καλύτερα σε σχέση με άλλα, για να είμαι ειλικρινής.

Το blog μου στο Tumblr είναι παλιό. Το ξεκίνησα από το 2008. Αυτό σημαίνει ότι είναι ένα blog 12 χρονών. Ένα γέρικο blog. Και ποστάρω συστηματικά εκεί. Παλιότερα περισσότερο, τώρα λιγότερο. Αλλά συστηματικά. Ξέρεις πόσους ακόλουθους έχω αυτή τη στιγμή στο Tumblr; 16.800-και-κάτι. Ελάχιστους, δηλαδή. Παρότι είμαι 12 χρόνια εκεί και δημιουργώ κίνηση και ποστάρω συστηματικά. Κατά καιρούς, είχα δει blogs να εμφανίζονται ξαφνικά στο Tumblr και να έχουν αμέσως 20.000 ακόλουθος, ή κάτι τέτοιο τρελό, τον καιρό που εγώ μετά βίας έφτανα τους 1.500. Συγχρόνως, έβλεπες μερικά post να αποκτούν τρελό αριθμό likes και reblogs μέσα σε χρόνο dt. Σχεδόν σουρεαλιστικό έμοιαζε το πράγμα... Τι δεν πάει καλά εδώ; Όταν ένα blog που είναι 12 χρόνια στο Tumblr και βάζει υλικό συστηματικά δεν μπορεί να φτάσει ούτε καν τους 20.000 ακόλουθους – τι δεν πάει καλά εδώ; Κανονικά, ύστερα από 12 χρόνια συστηματικής χρήσης του πράγματος, θα έπρεπε τώρα να είμαι στους 50.000 ακόλουθους – το λιγότερο – σύμφωνα με τα δεδομένα που θέλουν κάποιοι να παρουσιάζουν για τα social media.

Το Twitter το είχα από παλιά, από τότε που ξεκίνησα το Tumblr σχεδόν, αλλά τότε δεν ασχολιόμουν καθόλου μαζί του· απλά του έστελνα το feed του Tumblr· οπότε λογικό ήταν να μην έχει και πολύ κίνηση, σωστά; Έτσι πίστευα. Τα τελευταία 5 χρόνια, όμως, ασχολούμαι πολύ πιο συστηματικά με το Twitter. Βάζω τακτικότατα υλικό, βάζω πολλά links, και πολλά από αυτά μάλιστα είναι διεθνούς ενδιαφέροντος, δηλαδή παραπέμπουν σε αγγλόφωνες σελίδες που μπορούν να διαβαστούν από τον καθένα, όχι μόνο από Έλληνες, οι οποίοι είναι σχετικά περιορισμένος πληθυσμός. Στην αρχή είχα ακολουθήσει την τακτική που έκαναν όλοι στο Twitter τότε για να παίρνουν ακόλουθους: ακολουθούσα εκατοντάδες άλλους και κάποιοι από αυτούς με ακολουθούσαν επίσης, και όσους δεν με ακολουθούσαν έπαυα να τους ακολουθώ. Το επαναλάμβανα αυτό τακτικά, και έτσι έβγαλα κάμποσους ακόλουθους, για να μην έχεις την αίσθηση ότι βάζεις υλικό που στοίχημα είναι αν το βλέπει κανένας. Από ένα σημείο και μετά, το Twitter απαγόρευσε αυτή την τακτική που όλοι χρησιμοποιούσαν και έβαλε περιορισμό στο πόσους μπορείς να κάνεις un/follow ανά ημέρα. Πρέπει οπότε τώρα να μπαίνεις κάθε μέρα στο Twitter, να ακολουθείς καμιά 20αριά άτομα, και την άλλη μέρα να βλέπεις ποιοι μένουν, να σβήνεις κάποιους, να ακολουθείς καινούργιους, κ.ο.κ., ελπίζοντας ότι έτσι, σιγά... σιγά... σιγά... σιγά... θα ανεβάσεις τους ακόλουθους. Αυτό βαριέμαι να το κάνω, και δεν το κάνω. Και ξέρεις τι συμβαίνει από τότε; Απλά σβήνω όσους σταματάνε να με ακολουθούν. Αν και υπάρχουν κάποιοι που με ακολουθούν οικειοθελώς, το γενικό σύνολο των ακόλουθών μου σταδιακά, αν και όχι ραγδαία, μειώνεται, δεν αυξάνεται.

Εν ολίγοις, ασχολούμαι καμιά 5ετία ενεργά με το Twitter, βάζοντας τακτικότατα υλικό, αρκετό από το οποίο είναι διεθνούς ενδιαφέροντος, αλλά παρ’όλ’ αυτά δεν μπορώ να αποκτήσω πολλούς ακόλουθους. Κάτι δεν πάει καλά εδώ;

ΟΚ, κάποιες βασικές διευκρινίσεις τώρα:

• Δεν ανήκω σε ομάδα ή σε μάντρα που να με υποστηρίζει και να δημιουργεί ψεύτικη κίνηση για εμένα.
• Δεν γλείφω κανέναν προκειμένου να έρθει να με γλείψει (με likes) και να βάλει και τους ημέτερους να με γλείψουν.
• Δεν ακολουθώ τις επιταγές κανενός παρά μόνο του μυαλού μου.
• Δεν έχω ποτέ πληρώσει για να αποκτήσω ακόλουθους, likes, κτλ.

Το συμπέρασμα ξέρεις ποιο είναι για τα κοινωνικά δίκτυα; Ότι, αν δεν ανήκεις σε ομάδα ή μαντρί, δεν γλείφεις κανέναν, δεν ακολουθείς τις επιταγές κανένας, δεν πληρώνεις, αλλά είσαι δημιουργικός, ελεύθερος άνθρωπος που παράγει έργο, σε έχουν κατά βάση γραμμένο στ’αρχίδια τους.

Η ίδια λογική ακολουθείτε και σε όλα τα υπόλοιπα social media, απ’ό,τι έχω καταλάβει (πλην εξαιρέσεων κάποιων νέων social media ίσως – ίσως – γιατί δεν έχω μεγάλη προσωπική πείρα από αυτά). Για παράδειγμα, στο Goodreads, σε μια φάση έρχονταν άτομα και μου ζητούσαν να διαβάσω τα βιβλία τους για να διαβάσουν τα δικά μου. Σόρυ, αλλά δεν με ενδιαφέρουν αυτοί οι «αναγνώστες» που σε διαβάζουν υπό την πληρωμή να τους διαβάσεις. Δεν είναι πραγματικοί αναγνώστες ούτως ή άλλως. Είναι διαφημιστικό κόλπο και εγωκεντρική παγίδα η όλη υπόθεση, χωρίς να έχει τίποτα το δημιουργικό ή το ειλικρινές. Δηλαδή, από τα πράγματα που δεν μου αρέσουν.

Αλλά ας αναρωτηθούμε: φταίνε τα κοινωνικά δίκτυα για αυτή την κατάσταση;

Όχι, δεν φταίνε τα ίδια τα δίκτυα ακριβώς. Φταίει η νοοτροπία των ανθρώπων.

Ας πάμε για λίγο έξω από το Διαδίκτυο. Είναι η κατάσταση καλύτερη; Οριακά χειρότερη είναι, από κάποιες απόψεις.

Ποιες απόψεις; Κατά πρώτον, και έξω από το διαδίκτυο, πάλι έχεις κλίκες, πάλι έχεις γλείφτες, πάλι έχεις εντολοδόχους, πάλι έχεις μισθωμένα πράγματα. Τα ίδια χάλια, βασικά. Αλλά στο Διαδίκτυο μπορεί ο καθένας, τουλάχιστον, να βγάλει κάτι δικό του και να το προωθήσει μόνος του. Στον συμβατικό κόσμο αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο εκτός αν είσαι πρόθυμος να ξοδέψεις πολλά λεφτά για την υπόθεση – και συνήθως δεν σε συμφέρει. Πάρε για παράδειγμα τι γίνεται με τους εκδότες, από τους οποίους έχω και κάποια προσωπική πείρα. Αν δεν πας να τους βρεις με συστάσεις από τρίτους, ή αν δεν είσαι σε κάποιους κύκλους, ή αν δεν θέλεις να πληρώσεις εσύ ο ίδιος για την έκδοση, δεν πρόκειται ποτέ να τυπώσουν τίποτα δικό σου, πόσω μάλλον να το προωθήσουν.

Δεν έχει σημασία αν είσαι καλός σ’αυτό που κάνεις, δεν έχει σημασία αν έχεις μεράκι, δημιουργικότητα, καλή διάθεση. Όλα αυτά τα έχουν γραμμένα στ’αρχίδια τους – αν όχι τελείως, τότε σίγουρα κατά το 80%.

Αν πάλι πας να τους βρεις κατόπιν συστάσεων, ή είσαι μέσα σε συγκεκριμένους κύκλους, ή είσαι καλός εντολοδόχος, τότε θα τυπώσουν αυτό που τους δίνεις και πιθανώς να το προωθήσουν και ενθουσιωδώς δίνοντας την εντύπωση ότι έχει μεγαλύτερη κίνηση απ’ό,τι πραγματικά έχει. Δε θα τους ενδιαφέρει καν αν είναι καλό από καλλιτεχνικής άποψης· μπορεί να είναι σκουπίδι. Το ίδιο κάνει. Εντάξει, θα βάλουν έναν διορθωτή να ρίξει μια βασική διόρθωση, και τελείωσε το θέμα.

Δες τι γίνεται τα τελευταία χρόνια εν μέσω οικονομικής κρίσης. Ο κόσμος δεν έχει λεφτά να αγοράσει σώβρακα, κλείνουν τα καταστήματα ρούχων, αλλά οι εκδότες συνεχίζουν να τυπώνουν ακάθεκτοι, και ορισμένοι, δε, ισχυρίζονται ότι πουλάνε τα κέρατά τους. Όλα τα μεγάλα και μικρά βιβλιοπωλεία κλείνουν, αλλά οι εκδότες εκεί, τυπώνουν και λένε ότι πουλάνε. Ποιος τα αγοράζει, ρε παιδιά; Μας δουλεύουν;

Εγώ, εκτός των άλλων, θεωρώ πως οποιοδήποτε βιβλίο κοστίζει σήμερα άνω των 10 ευρώ είναι πανάκριβο. Και το ξέρω πως είναι αστείο που το λέω αυτό γιατί γνωρίζω πώς είναι η κατάσταση στην Ελλάδα με τα βιβλία, έχοντας κι ο ίδιος εκδώσει δικά μου. Δυστυχώς, δεν μπορείς να βάλεις χαμηλότερες τιμές, ειδικά σε πολυσέλιδα βιβλία, γιατί δεν υπάρχει αρκετή ζήτηση. Βάζεις αυτές τις τιμές ελπίζοντας ότι ίσως πιάσεις το κόστος... και πάλι πέφτεις έξω. Ωστόσο, όταν βλέπω τιμές 15 και 20 ευρώ για ένα βιβλίο, καβούρια βγαίνουν ξαφνικά στο πορτοφόλι μου. Προτιμώ τους θησαυρούς των παλαιοβιβλιοπωλείων και του Διαδικτύου.

Τώρα, ανάμεσα σ’όλα που προωθούνται από εκδότες και γίνονται τραγικά γνωστά, υπάρχουν και κάποια καλά πράγματα, ομολογουμένως· δεν αντιλέγω. Αλλά αυτό είναι τυχαίο. Δεν γίνεται εκ συστήματος· προκύπτει κατά σύμπτωση.

Δεν ζεις σε μια αξιοκρατική κοινωνία όπου ο κάθε άνθρωπος μπορεί, με τις προσωπικές του δυνάμεις, ικανότητες, και ευφυΐα, να καταφέρει κάτι. Ζεις σε μια κοινωνία της μάντρας, των «κύκλων», του γλειψίματος, της υποταγής της σκέψης, και της δωροδοκίας.

Και αυτό το σάπιο πράγμα το έχουν μεταφέρει στο Διαδίκτυο μέσω των social media.

Όχι, δεν φταίνε τα ίδια τα κοινωνικά δίκτυα. Φταίνε οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν.

Το Διαδίκτυο ξεκίνησε ως μια ευκαιρία για κάτι καλύτερο. Και εξακολουθεί να αποτελεί ευκαιρία για κάτι καλύτερο· αυτό δεν μπορεί να καταλυθεί, είναι μέσα στη φύση του Διαδικτύου. Το θέμα είναι ότι υπάρχουν δυνάμεις που δεν θέλουν ν’αφήσουν αυτή τη φύση να ζωντανέψει και να φουντώσει αλλά, αντιθέτως, κάνουν το παν για να την καταπολεμήσουν και να την περιορίσουν... και καταλήγεις να έχεις ένα Διαδίκτυο που είναι εν μέρει ελεύθερο εν μέρει φυλακισμένο σε παλιές, κακές, σάπιες, μολυσματικές νοοτροπίες.

Και η πλάκα είναι πως αυτά τα λέει κάποιος που δεν γράφει λογοτεχνία ούτε για τη δόξα του πράγματος, ούτε για παλαμάκια, ούτε για λεφτά· γράφει λογοτεχνία γιατί είναι το πιο γαμάτο πράγμα που μπορεί να φανταστεί να κάνει επάνω σ’αυτό τον κόσμο. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένα κακώς κείμενα που δεν μπορείς να παραβλέψεις, που, ίσως, δεν είναι σωστό να παραβλέψεις. Γιατί, πολύ απλά, είναι λάθος.

Ποια απάντηση μπορείς να δώσεις σε όλα αυτά ως ελεύθερος άνθρωπος; Μόνο μία. Κάνεις τη δική σου, προσωπική αντικουλτούρα. Και ίσως να γράψω περισσότερα γι’αυτό σε επόμενο post αν έχω όρεξη, γιατί το συγκεκριμένο παραέχει γίνει μεγάλο.